Voor de goede orde, eerst Doha. In 2001 werd in het emiraat Qatar een nieuwe onderhandelingsronde opgestart over wereldwijde prijsafspraken. De Wereldhandelsorganisatie (WTO) wil al sinds zijn stichting in 1995 de tolmuren slechten en de vrijhandel wereldwijd promoten. De WTO volgde de GATT op, die vanaf 1947 toltarieven en handelsprijzen probeerde te drukken. Het nieuwe mandaat breidde na 40 jaar de bevoegdheden nog uit – maar vertrok ook onder een slecht gesternte.

In 1999 slaagden 135 deelnemende landen er niet in een nieuw evenwicht te vinden. Seattle, waar de gesprekken plaatsvonden, werd toen synoniem van de antiglobalistische beweging.

Het verzet tegen de ongebreidelde vrijemarkteconomie en de dreigende verstikking van de Derde Wereld bracht tienduizenden mensen op de been om de regeringen onder druk te zetten. Niet zonder resultaat.

Het beste bewijs levert de nieuwe ronde van gesprekken die er vooral op gericht is om eerlijke landbouwprijzen af te dwingen. De onderhandelingen werden opgestart in Doha. Twee jaar later bleek al in Mexico dat het armere Zuiden niet langer de dictaten van het rijke Noorden wou aanvaarden. Inzet werd de bescherming van de verkoopprijzen van landbouwproducten.

Een klein succesje werd geboekt in 2005. Toen werd het principe aanvaard om alle exportsubsidies voor landbouwgewassen af te bouwen tegen 2013 – moeilijk om te slikken voor de Europese Unie, nog moeilijker om doorgedrukt te krijgen in de Verenigde Staten. Diezelfde Verenigde Staten proberen overal hun genetisch gewijzigde gewassen te slijten en dat gaat ten koste van de traditionele teelten.

Daarop is nu ook Genève stukgelopen. De VS en India bleven met getrokken messen tegenover elkaar staan. En China kwam terug op eerder gedane toezeggingen. India en China willen hun eigen kleinschalige landbouw blijven beschermen tegen de dumpingprijzen van de grote landbouwconcerns.

De Europese Unie wast intussen haar handen in onschuld. “Wij hebben ons uiterste best gedaan”, zei commissaris Peter Mandelson, die het niet onder de markt had om politieke afdreiging af te houden. Zo hekelde de Franse president Nicolas Sarkozy, op dit ogenblik ook voorzitter van de Europese Unie, de verregaande inschikkelijkheid van Mandelson om toe te geven aan de landen uit het Zuiden. Sarkozy eiste zelfs dat Mandelson naar Parijs kwam om de Franse grieven mee te nemen, maar Commissievoorzitter Barroso weigerde daarop in te gaan. Sarkozy staat namelijk onder sterke druk van zijn eigen boerenverenigingen en Frankrijk profiteert al van in den beginne het meest van de toelagen uit de Europese landbouwpot.

Europa tracht een bemiddelende rol op zich te nemen. De Unie dringt erop aan in de herfst de gesprekken te hervatten. Minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht (Open VLD) houdt vol dat “in deze handelsronde nog nooit zoveel vooruitgang geboekt is inzake de verdere vrijmaking van de wereldhandel". Hij wil de geboekte vooruitgang niet laten verzanden in politieke twisten. “Misschien was het onderhandelingspakket te ambitieus, en moeten we prijsverminderingen voor voedsel, textiel, telecommunicatie en auto’s opdelen in afzonderlijke gesprekken.”

De tegenstanders van de wereldwijde liberalisering van de economie kraaien intussen victorie. De antiglobalisten vinden de mislukking van Genève een overwinning voor de kleine boeren en landarbeiders. “Net nu de energieprijzen de pan uit springen, is het goed dat de armere landen weer wat ademruimte krijgen”, aldus de Public Citizen Group.

Frankrijks grootste boerenorganisatie is dan weer blij dat er geen akkoord is. “Zolang de Aziatische en Latijns-Amerikaanse laden hun grenzen niet willen opengooien, is een akkoord zinloos”, luidt het daar.

De internationale vakbondskoepel ITUC is genuanceerd maar streng. “Het wordt tijd dat men afstapt van de landbouwgebonden discussies en overgaat naar onderhandelingen over afgewerkte producten”, zegt algemeen secretaris Guy Rider. “Wat nu voorlag had te veel banenverlies en slechtere sociale voorwaarden in de ontwikkelingslanden kunnen veroorzaken. Het is onaanvaardbaar dat de gewone man weer moet opdraaien voor de winsten van bedrijven."

Lukas De Vos