De lijdensweg van de regering-Leterme

vr 19/12/2008 - 19:57 Na de klinkende verkiezingsoverwinning van het kartel CD&V/N-VA op 10 juni 2007 was Yves Leterme met zijn bijna 800.000 voorkeursstemmen de gedoodverfde nieuwe premier. Maar die kieszege luidde meteen ook het begin in van zijn politieke neergang. Het werd een lange lijdensweg van zo’n anderhalf jaar.
Om na acht jaar oppositie weer aan de macht te kunnen komen, hadden de Vlaamse christendemocraten in 2004 een kartel gesloten met de Vlaams-nationalistische N-VA.
Belga
In 2007 trekken ze dan ook naar de federale verkiezingen met een vrij radicaal Vlaams programma. Mede daardoor maakt Yves Leterme zich niet bepaald geliefd bij de Franstalige landgenoten, die een verregaande staatshervorming helemaal niet zien zitten en Leterme en zijn Vlaams kartel verdenken van separatisme.

Zelf strooit Leterme nog eens zout in de wonde met een kranteninterview, waarin hij ironisch opmerkt dat sommige Franstaligen blijkbaar intellectueel niet in staat zijn om Nederlands te leren. Dat valt heel slecht in het zuiden van het land.

De kiezer kiest, maar waarvoor?

Op 10 juni 2007 schudt de kiezer de politieke kaarten dooreen, maar voor de politici wordt het er niet bepaald makkelijker op. Paars wordt afgestraft, en aan Vlaamse zijde is er een overwinning van de Vlaamsgezinde partijen, het kartel CD&V/N-VA voorop.
Een grote staatshervorming lijkt nu wel onvermijdelijk, althans in Vlaamse ogen. Maar dat is buiten de Franstalige partijen gerekend, die helemaal geen interesse voor een grote staatshervorming hebben.

Een moeilijk te ontwarren knoop, zo lijkt het. Op 21 juli, de nationale feestdag, giet Leterme dan nog eens ongewild olie op het vuur door de Marseillaise te zingen in plaats van de Brabançonne. Veel Franstaligen kunnen daar niet mee lachen.

Moeilijke formatie

Na zijn kieszege neemt Leterme ontslag als Vlaams minister-president en wacht hij in de coulissen om formateur te worden. De ervaren gids Jean-Luc Dehaene moet het pad voor hem effenen.
Belga
Maar Leterme is ongeduldig. Koninklijk onderhandelaar Dehaene beëindigt zijn taak vervroegd en Leterme treedt op de voorgrond. Er volgen lange onderhandelingen op Hertoginnedal; de onderhandelaars rijden zich vast in hun eigen gelijk en proberen de zwartepiet naar de anderen door te schuiven voor de tv-camera’s.

Op 23 augustus ziet Leterme niet langer een uitweg. Hij stapt naar de koning en geeft zijn opdracht terug. Zijn partijgenoot Herman Van Rompuy wordt koninklijk verkenner en slaagt erin om de onderhandelingen weer vlot te trekken.

Eind september mag Leterme het een tweede keer proberen van de koning, maar hij mislukt alweer. Hij lijkt er maar niet in te slagen de communautaire tegenstellingen te overbruggen. Uiteraard maken zijn potentiële coalitiepartners het hem niet gemakkelijk.

De oude tegenstander effent het pad

Eind december komt voormalig premier Guy Verhofstadt (Open VLD) terug. Aan het hoofd van een interimregering moet die de toestand deblokkeren. Leterme wordt vicepremier en minister van Begroting en Institutionele Hervormingen.
Belga
Leterme moet enigszins vanop de zijlijn staan toekijken en ziet dat zijn voormalige tegenstander Verhofstadt er wel in slaagt de onderhandelingen weer vlot te trekken.

Maar Verhofstadt wil niet blijven. Op 20 maart geeft hij de fakkel door aan Leterme. Enkele dagen later krijgt de regering-Leterme I het vertrouwen van het parlement.

Het wantrouwen overheerst

Leterme I is niet echt een hechte ploeg, maar veeleer een krabbenmand, waar de ministers voortdurend met elkaar overhoop liggen.
Belga
De grote staatshervorming - het grote “dada” van CD&V/N-VA - blijft als een molensteen rond de nek van de regering hangen. Voor de N-VA is die staatshervorming een breekpunt; uiteindelijk trekt de partij van Bart De Wever de stekker uit de regering en het kartel.

Verschillende ministers komen ook geregeld met elkaar in aanvaring. Zo zijn er de ruzie rond het vluchtelingenbeleid tussen minister van Asiel en Migratie Annemie Turtelboom (Open VLD) en de PS en CDH, het gekrakeel over Congo tussen minister van Ontwikkelingssamenwerking Charles Michel (MR) en zijn collega van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht (Open VLD) en vicepremier Joëlle Milquet (CDH), die af en toe haar eigen ding lijkt te doen.

De premier lijkt er maar niet in te slagen om zijn ploeg op één lijn te krijgen. Van “goed bestuur” - nochtans zijn grote handelsmerk - lijkt er niet echt veel in huis te komen.

Financiële crisis goed nieuws?

De financiële crisis van dit najaar lijkt aanvankelijk een uitstekende gelegenheid voor Leterme om te bewijzen dat hij wel degelijk een goed bestuurder is.
Belga
De regering reageert daadkrachtig als financiële instellingen als Fortis, Dexia en Ethias in de problemen raken. Er worden snel beslissingen genomen en Leterme lijkt er in te slagen om de financiële crisis in ons land binnen de perken te houden. Veel spaarders slaken een zucht van opluchting.

Maar blijkbaar is niet iedereen tevreden. Met name de kleine aandeelhouders van Fortis vinden dat ze in de kou blijven staan door de verkoop aan BNP Paribas en stappen naar de rechter.

Heel die juridische procedure doet Leterme uiteindelijk de das om, als blijkt dat hij - al dan niet rechtstreeks - betrokken is bij een schending van een van de basisprincipes van de rechtsstaat: de scheiding der machten, meer bepaald tussen de uitvoerende macht (de regering) en de rechtelijke macht. Ruim anderhalf jaar na zijn zege moet Yves Leterme met stille trom vertrekken.

Rik Arnoudt