Echte grote ongelukken zijn er nog niet gebeurd, maar voorbeelden van afbrokkelende monumenten zijn er genoeg. In de historische stad Pompeï stortte twee jaar geleden de oude Domus van de Gladiatoren in. Dit jaar in Rome brokkelen stukken af van de antieke stadsmuur, van de Trevifontein, van het Colosseum en van de plafondschilderingen in het parlementsgebouw.

De belangrijkste reden van de brokstukken is dat er structureel te weinig geld is voor restauratie of zelfs voor onderhoud. In Italië bestaan 47 gebouwen of plaatsen die op de werelderfgoedlijst van de UNESCO staan. Als je alleen naar de monumenten kijkt, heeft het land er ruim 52.000 te onderhouden. Daar vallen de duizenden musea, archeologische sites, bibliotheken en archieven niet eens onder.

Hoewel de Italiaanse staat dankzij haar cultureel erfgoed behoorlijk wat geld verdient, is dat de afgelopen jaren geen reden geweest tot extra investering. Sterker nog: in vijf jaar tijd is er ongeveer 30% bezuinigd. Op dit moment gaat er nog geen 0,2% van het bruto binnenlands product naar kunst en cultuur. Landen zoals Frankrijk en Engeland, die een vergelijkbaar bbp hebben, besteden ongeveer 1% aan kunst en cultuur.

Het gevolg is niet alleen een verloedering van de staat van de monumenten, maar ook het verlies van toeristen. Italië was binnen Europa lange tijd nummer één, als favoriete vakantieland, maar il bel paese heeft die plaats moeten afstaan aan Spanje. Een slechte zaak, want het toerisme in zijn totaliteit levert jaarlijks ruim 200 miljard euro op (13% van het bbp) Als je alleen kijkt naar de opbrengst die monumenten genereren, levert dat zo'n 40 miljard op (2,6% van het bbp).

Dat het cultureel erfgoed in Italië onder handen moet worden genomen, is duidelijk. Dat de staat daar niet alleen voor kan opdraaien -zeker niet in de huidige economische crisis- is ook doorgedrongen bij internationale instanties. De Europese Unie heeft inmiddels 105 miljoen euro uitgetrokken voor de restauratie van Pompeï en ook de UNESCO gaat helpen. Eind september organiseert de VN-organisatie een 3-daags congres in Assisië om het cultureel erfgoed van Italië te promoten.

Maar Italië lijkt ook klaar om meer privégelden te accepteren in de kunst- en cultuurwereld. Dat is lang taboe geweest en de meeste Italianen zijn daar nog steeds huiverig voor. Maar met name in de museumwereld valt nog veel te verdienen. Zo werd een paar jaar geleden berekend dat het Metropolitan Museum in New York alleen al 53 miljoen euro per jaar opbrengt, wat 10 miljoen meer is dan ruim 130 belangrijke Italiaanse musea bij elkaar!

Ook het Colosseum (goed voor 5 miljoen bezoekers per jaar) heeft een privésponsor gevonden. De rijke ondernemer Diego Della Valle van schoengigant Tod 's betaalt 25 miljoen euro voor de restauratie van het oude amfitheater.

De werkzaamheden liepen meteen al maanden vertraging op, omdat boze burgers uit angst voor commerciële uitbuiting van hun nationaal erfgoed rechtszaken aanspanden. Die hebben zij uiteindelijk verloren, zodat de werkzaamheden nu van start kunnen gaan. Na een test waarbij brokstukken op de grond terechtkwamen, is als eerste besloten om rond het volledige Colosseum een perimeter van zo'n 11 meter in te stellen.

Hedwig Zeedijk