Sfeer opsnuiven in vakantiehuizen van weleer

Yves Jansen

vr 10/07/2009 - 16:11 Begin 19e eeuw ravotte de toen negenjarige en latere schrijfster Marguerite Yourcenar in de duinen en het strand van Westende. Haar vader had er een villa gekocht. Yourcenar over de woning: "Het huis was op een bijzonder luxueuze en verzorgde manier gebouwd en gemeubileerd. Een groot deel van het meubilair, vaak aan de vormen van de vertrekken aangepast, was van amaranthout, een soort purper gevlamd acajou. De aandacht voor het detail was zo ver doorgedreven dat, in het bouwsel en het meubilair, de zonnebloem tot decoratief "leitmotiv" had gediend."

Het was goed toeven aan de kust voor wie het zich kon veroorloven: de rijke bourgeoisie dus die hun dienstboden meenamen naar het vakantiehuis aan zee.

Bekende architecten zoals Octave Van Rysselberghe, Albert Dumont en Henri van de Velde tekenden urbanisatieplannen, villa’s en interieurs.

Daar rest niet veel van: Westende lag tijdens de eerste wereldoorlog in de vuurlinie en de bombardementen vernielden zowat alle villa’s.

No More Boring Art

Over de deelgemeente Middelkerke kunnen we kort zijn: Beaufort03 is deze kustgemeente zowat vergeten.

Zo nu en dan toert er een vliegtuigje met een banner over de kustlijn. De tekst luidt: "No More Boring Art’, vrij vertaald "Geen saaie kunst meer".
Yves Jansen
En dat is het dan. Wij hebben deze gimmick nooit gezien en ontgoocheld stappen we onder een verzengende zon richting Westende.

Van ver lonkt het kunstwerk "Caterpillar" van Wim Delvoye (1965). Het is een grote graafmachine uit gietijzer waarvan de tekening verwijst naar een gotische kerk.

Dit kunstwerk is een restant van Beaufort01. Het getuigt van moed dat het gemeentebestuur van Westende het destijds heeft aangekocht. Zoals het nu opgesteld staat – op het einde van de dijk, bij de duinen - lijkt het wel of deze graafmachine een halt wil toeroepen aan de megalomane bouwwoede aan onze kust: "No More Boring Flats".
Yves Jansen
Op een zucht ervandaan staat het werk van de Schotse kunstenaar Aeneas Wilder (1967). Hij ontwierp een kathedraal uit hout. Deze koepel is 12 meter hoog. Het licht speelt op een subtiele manier met het balkenspel.

We betreden het kunstwerk en weten ons opgenomen in een sacrale sfeer: geluiden worden gedempt, het felle en haast pijnlijke zonlicht koestert ons gelaat, wij ervaren een opwindende vrolijkheid, iets "mystieks".

Natuur aanvaardt kunstwerk

In september vorig jaar trok diezelfde Aeneas Wilder in het Oost-Vlaamse Kemzeke bij de Verbeke Foundation ook een architecturaal object op,bestaande uit honderden balken die allemaal manueel aan elkaar worden getimmerd. Prefab staat niet in het woordenboek van Aeneas Wilder.
Yves Jansen
Toen wij het kort na de beëindiging van de bouw gingen kijken, vonden we de inplanting van het kunstwerk enigszins bizar en raar. Vandaag zijn we teruggeweest. En we waren heel verrast: de natuur heeft het kunstwerk aanvaard waardoor het een is geworden met zijn omgeving en met de andere kunstwerken in het park van Geert Verbeke.

Dit is goeie kunst. Ook hier gaan we naar binnen en leggen ons op de rug en staren naar de helblauwe hemel. En plots zien we een heel merkwaardig fenomeen: de zon gooit een helle bal licht op het balkenspel. Toverachtig, wonderbaarlijk.

Kunst maakt de mens zowel gelukkiger als rustiger.

Belle Epoque

Beaufort deel 5

Terug in Westende. Achter de houten kathedraal van Wilder staat hotel Bellevue,  een Belle Epoque-gebouw uit het begin van de negentiende eeuw. Architect is Octave Van Rysselberghe (1855-1929), en broer van de schilder Théo.

Architect Octave kwam in Westende door toedoen van Paul Otlet, een grote geleerde uit Brussel die de uitvinder is van het classificatiemodel van documentatie op steekkaarten.
Otlet had eerder toevallig in 1888 op een veiling een flinke lap duinen gekocht tussen Middelkerke en Westende. Octave Van Rysselberghe was de derde architect die het aanlegplan voor de gemeente mocht verfijnen.

Er waren twee types van gebouwen, de klassieke imposante kustvilla, met een kelder en een zolder voor het bedienende personeel, en verder veel kamers en salons, tot een fumoir toe, een rookkamer.
Yves Jansen
Daarnaast waren er de cottages op de Normandische stijl geïnspireerd, met houtvakwerk en met ruime tuin rondom.

En er waren natuurlijk ook het casino en de hotels. Hotel Bellevue blijft een merkwaardig bouwwerk aan onze kust. De constructie was klaar in 1911 en was volledig opgetrokken uit gewapend beton. Het is dankzij deze constructie dat het hotel de eerste wereldoorlog is doorgekomen.

Tussen de twee wereldoorlogen maakten de koninklijke familie graag een ommetje om er te logeren en er te profiteren van de gezonde Noordzeelucht. In 1999 kreeg Hotel Bellevue een grondige restauratie.

Villa Les Zéphyrs

Wij sjokken verder door Westende. De feeëriek verlichte vuurtoren hebben we niet gezien. We waren er nooit bij nacht. Het is de Nederlandse kunstenaar Tamar Frank ( 1974) die het lichtplan opstelde op bestelling van de gemeente Westende. En zo kreeg zijn project een plaats op Beaufort03.
Yves Jansen
We malen nog wat straatjes af, zien nog enkele authentieke gevels of wat er nog van rest na een wansmakelijke verbouwing, en weemoed wordt onze metgezel. Bijna zaten we op de kusttram tot wij aan de overkant van de halte Villa Les Zéphyrs opmerken.

Het is een kleine villa uit 1922, sober en symmetrisch van stijl, maar eens wij de centrale gang binnenstappen, weten we het "dit is een prachtig interieur". Het is Henri van de Velde die tekende voor de meubels in Art Nouveau.

Deze meubelstukken kocht mevrouw Muyshondt – die erg gesteld was op kunst en schoonheid - op een veiling in Oostende. Het interieur van het huis is nog intact tot en met de glazen, borden, keukengerei en noem maar op.

Bezoek Villa Les Zéphyrs, loop door de kamers, ruik de tijd van toen, zie hoe de bedienden in de kelder het huishouden beredderden, en – heel merkwaardig – de badkamer zonder bad maar met een gemetselde kuip in de grond en met een trapje.

Bij ons vertrek schudden wij de weemoed van ons af. We glimlachen om zoveel moois dat bewaard is gebleven.
Yves Jansen

Beaufort, triënnale voor hedendaagse kunst

Mu.ZEE, Romestraat, Oostende
www.kunstmuseumaanzee.be
www.beaufort03.be

Volgende aflevering: Nieuwpoort


  • E-mail
  • Afdrukken
  • Permalink
  • Share/Save/Bookmark