De vroege vaderen van de Europese integratie en de muntunie konden het zich niet indenken dat een lidstaat zou vertrekken en schreven er dus geen bepalingen over in hun verdragen. Het Verdrag van Lissabon uit 2007 deed dat wel. In artikel 50 staat hoe een lidstaat de EU kan verlaten, over de eurozone is niets gezegd.

Een lidstaat kan niet buitengegooid worden, maar als de huidige politieke impasse voortduurt en de EU en het Internationaal Muntfonds (IMF) de hulp stopzetten, gaat Griekenland bankroet en zal het land wellicht zelf uit de eurozone stappen.

Wellicht zal de regering dat plots op de tv aankondigen, waarna alle rekeningen en binnenlandse contracten zullen omgezet worden in "nieuwe drachme'", (letterlijk: een handvol). De meeste Grieken wachten echter daar niet op en halen nu al massaal hun spaargeld af om het in euro, frank of pond te deponeren in Duitse, Franse, Zwitserse of Britse banken. Die kapitaalvlucht duwt de wankele Griekse banken nog verder in het moeras.

In feite weet niemand hoe groot de impact kan zijn van een Grexit, maar de Griekse bank NBG heeft wel wat schattingen gemaakt.  Zeker is dat de nieuwe Griekse munt drastisch in waarde zou dalen (65% of meer) met een nog grotere verarming tot gevolg. Alle import zou peperduur worden, het land zou geen krediet meer krijgen en niemand zou er nog willen of kunnen investeren.

De Griekse banken zouden dan vrijwel zeker onderuit gaan zonder dat de overheid geld heeft om bij te springen. De economie zou verlammen met torenhoge werkloosheid (tot 34%) en inflatie (tot 30%) tot gevolg, nog meer armoede en mogelijk een sociale uitbarsting. 

Ter vergelijking: bij het bankroet van IJsland in 2008 devalueerde de kroon met 50% en steeg de inflatie tot 22%. In 2002 deed Argentinië hetzelfde met een muntontwaarding van 70% en een inflatie die tot 40% piekte. 

In principe komt er na dat economische vagevuur opnieuw groei omdat de eigen producten dan weer erg goedkoop zijn op de wereldmarkt. IJsland en Argentinië waren echter meer ontwikkeld dan Griekenland dat weinig industriële producten uitvoert en op olijfolie, wijn, feta en toerisme kan men geen moderne economie laten draaien. Zoals EU-commissaris Karel De Gucht onlangs liet doorschemeren, dreigt Griekenland bij dat rampscenario het zwaarste slachtoffer te worden en zal het minstens een verloren generatie kennen.

De eurozone zou de Grieken dan nog wel een "gouden handdruk" willen geven, maar in totaal zou de kostprijs van een Griekse exit kunnen oplopen tot 400 miljard euro voor het land, de eurozone en de bedrijven en banken. Die exit lost op zich de problemen ook niet op. Sommigen vinden het dan ook goedkoper om de Grieken gewoon aan boord te houden.

Een Grexit zou ook een nieuwe tik geven aan bedrijven met veel vorderingen in Athene of de Europese banken die met miljarden Griekse staatsobligaties rondzeulen. De voorbije jaren hebben die hun "exposure" aan Griekse schuld weliswaar fors afgebouwd, maar toch.

Bij de niet-Griekse banken met veel Helleens staatspapier zit onder meer Dexia Groep in pole position. Die laatste heeft weinig overschot en drijft vooral op staatswaarborgen die veelal uit ons land komen. Problemen bij Dexia betekenen dus automatisch meer schulden voor België en eventueel een ratingverlaging.

Bovendien is er nu al een kapitaalvlucht bezig van schuldenlanden in Zuid-Europa naar vooral Duitsland, wat de problemen in Portugal, Spanje en Italië enkel maar groter maakt. Erger zou zijn een kapitaalvlucht vanuit de hele eurozone naar elders, wat de volgende jaren een domper zou zetten op de economische groei. 

Een Grexit zou echter vooral een zware klap zijn voor de Europese eenheidsgedachte en voor het imago van Europa in de wereld. Tenslotte zou die een precedent kunnen zijn voor Portugal, Spanje, Ierland of Italië. Niet zozeer dat die massaal de eurozone zouden verlaten; analisten houden steeds meer rekening met het omgekeerde: dat de sterkere landen hun eigen muntunie (Noordelijk Blok of Euromark) zouden vormen rond sterkhouder Duitsland. Frankrijk heeft dan de keuze: eerste onder de zuidelijke kneusjes worden of tweede viool spelen in een Europees "Zollverein" onder Duitse leiding. Zover zijn we nog lang niet, maar dat dachten we een jaar geleden ook over de Grexit.

Jos De Greef