Terwijl de federale regering een consensus lijkt te vinden over een crisisbelasting voor banken – wie had dat ooit kunnen denken? – maakte Vlaanderen deze week een slechte beurt. Er waren de overtrokken reacties op het liedje van Clouseau. De baas van het Vlaams Huis in New York moest opstappen om redenen die niets – NIETS! – te maken hadden met de beschuldigingen van Dedecker. Toeval speelt in de politiek een grote rol, maar wie dat gelooft, denkt wellicht ook dat de Lange Wapper er snel zal komen.

Die is sinds de Antwerpse gemeenteraad een stuk onwaarschijnlijker geworden. Dat er maar één vraag komt, over de brug, was een nederlaag voor het tunnel-kamp. Burgemeester Patrick Janssens probeerde die nederlaag – die er alleen een is in de beeldvorming – een beetje amateuristisch naar de achtergrond te drukken door op Vlaams Belang te schieten. Zij hadden immers geen wisselmeerderheid kunnen leveren en de coalitie koos samen voor die ene vraag. Officieel wel. Maar de Antwerpse coalitie komt onvermijdelijk gehavend uit deze slag. De wappersaga kan de stille start zijn voor de Slag om Antwerpen in 2012.
 
Met Bart De Wever zat er nog een burgemeester in de zaal. De Wever zou "neen" stemmen, omdat de brug niet goed genoeg is. Maar anderzijds dringt hij aan op een snelle beslissing, omdat hij vreest dat er anders nog meer tijd verloren wordt. Ziedaar hoe verknoeid dit dossier is. Het ligt al zo lang te rotten dat elke redelijkheid eruit verdwenen is. Voor zo’n complex probleem bestaat geen oplossing met alleen goede kanten, maar de politieke discussie heeft al jaren alle aandacht naar de minpunten getrokken. Niemand ziet tegenwoordig nog de voordelen ervan. BAM is de negatie van elke goede communicatie.

Het brugkamp heeft zich in de voet geschoten. De kans dat de Antwerpenaren tijdens de volksraadpleging "neen" zeggen, is sinds deze week drastisch toegenomen. Die kans was altijd al groot, omdat kiezers nu eenmaal makkelijker te mobiliseren zijn voor een negatieve stem tegen een voorstel van de politiek dan voor een positieve keuze. Maar nu moeten de Antwerpenaren stemmen op een vraag die hen "door Brussel" door het strot is geramd. Die omschrijving, door het tunnel-kamp veelvuldig gelanceerd, doet wonderen.

De SP.A combineerde die beeldvorming met een begrijpelijke aanval op Kris Peeters. De Vlaamse minister-president had zich net iets te veel gemoeid met de vraagstelling waarover de gemeenteraad moest beslissen. En dat deed hij niet met een mandaat van de Vlaamse regering. Weg is het beeld van de vriendenclub.

Er werden in de discussie valse argumenten gebruikt: alsof de gemeenteraad alleen maar de vraag van de handtekeningverzamelaars mocht opnemen. Alsof dat hét bewijs van democratisch fatsoen zou zijn. Alsof er maar één ernstig tracé is. Op het BAM-traject zit een dikke vlieg: de makers zelf zeggen dat het niet af is en bovendien zorgt een Antwerps restauranthouder voor extra spanning. Het zou wel eens kunnen dat de Raad van State de BAM-papierberg in de prullenmand gooit. Dat ene traject, inderdaad het enige waarvoor de bouwaanvraag loopt, staat dus zwak.

Het tunneltraject is nog minder uitgewerkt, maar had het voorwerp van een vraag kunnen zijn. Zo had men aan de Antwerpenaren kunnen vragen of ze, bij een "neen" tegen de brug, in de tunnel onder voorbehoud, dus eventueel, een alternatief zien.

Wat als er straks een "neen" komt? Bij een klein "neen", zeg maar 51 procent, is de situatie al even ingewikkeld als bij een massaal "neen" van pakweg 75 procent. De cijfers doen er dus niet zoveel toe. Bij een "neen" is het in elk geval miserie. Bij een "ja" trouwens ook, want dan nog veroorzaakt die brug een lawine van geschillen en verzetprocedures. Maar dan zullen de politieke problemen wat kleiner zijn.

Wie gisteren Caroline Gennez in Terzake zag, heeft het gehoord: de SP.A zal de stem van de Antwerpenaren in de Vlaamse regering verdedigen. Voor regeringspartij SP.A is een neen op het referendum een neen tegen de Lange Wapper. Janssens heeft in dit dossier al eens een ommezwaai gemaakt – van fel voor naar fel tegen de brug – waardoor de SP.A nu aan het Paulus-effect lijdt. De bekeerling gelooft nog harder in de tunnel dan de gelovigen van het eerste uur.

Bij een "neen" gaat SP.A voor de brug liggen. Bij het brug-kamp is te horen dat een "neen" betekent dat er aan het ontwerp gesleuteld moet worden, maar dat dit niet zomaar betekent dat de Lange Wapper er niet komt. Tja. De Antwerpenaren hebben dus alleen een beslissende stem als ze "ja" stemmen. In het andere gevoel doen sommige politici er verder hun zin mee.

De heisa rond de Antwerpse volksraadpleging is een slechte zaak voor de democratie. De oefening in directe democratie ontploft in het gezicht van de politici die door het referendum hun normale manoeuvreerruimte voor een compromisoplossing fel ingesnoerd zien. Wie dacht de democratie een dienst te bewijzen door zo’n ingewikkeld dossier met een simpele "neen" of "ja" te laten beslechten, vergist zich.

Waarom ook mogen enkel Antwerpenaars zich over de brug uitspreken, terwijl altijd wordt gezegd dat het om een regionaal verkeersinfarct gaat? Het referendum was een slecht idee, maar als er dan toch een moest komen, waarom dan bijvoorbeeld geen provinciaal?

De BAM-discussie heeft ondertussen nog weinig met de oplossing van mobiliteitsvraagstukken te maken. BAM is nu een zaak van politieke profilering, van kinderachtig fundamentalisme. BAM is helemaal politiek geworden, en nog weinig een zeer ingewikkeld technisch dossier. Bovendien mag gedacht wordt dat ze in de rest van Vlaanderen weinig zin hebben om de dure projecten van de Antwerpenaren te blijven betalen.

Misschien moet de Raad van State het hele BAM-verhaal wel opblazen, zodat er een nieuw nulmoment komt dat dan snel tot de minst slechte oplossing kan leiden. Alleen kost dat ook verschrikkelijk veel geld. Wat Vlaanderen zelf doet,…

In elk geval, de Lange Wapper is een strontdossier geworden, dat zich tergend langzaam van de ene hindernis naar de ander sleept en overal stank achterlaat.