13 juni 2010. De federale verkiezingen draaien uit op een "tsunami-overwinning" voor de N-VA van Bart De Wever. Bij de Franstaligen triomfeert de PS van Elio Di Rupo.

Het maakt er de communautaire puzzel niet makkelijker op, want laat de Vlaams-nationalistische N-VA nu net de partner zijn waarmee de Franstaligen liever niet in zee hadden willen gaan.

Maar de N-VA wordt de grootste partij met de meeste zitjes in de Kamer en Bart De Wever krijgt dus het initiatief. De N-VA is aan zet, zoals de Vlaamse kiezer het gewild heeft.

Op donderdag 17 juni, vier dagen na de verkiezingen, wordt Bart De Wever door de koning officieel benoemd tot informateur. De Wever moet de grote lijnen uittekenen van een akkoord, waarmee later dan een formateur aan de slag zou moeten gaan. Dat zou dan Elio Di Rupo zijn, die het vaakst wordt genoemd als toekomstig premier.

Er lekt weinig uit van de onderhandelingen, wat door analisten als een goed teken wordt beschouwd. De Wever oogst veelal lof voor zijn aanpak, ook bij de Franstaligen. 

Op woensdag 23 juni stapt Marianne Thyssen op als voorzitter van CD&V. Ondervoorzitter Wouter Beke neemt tijdelijk de leiding van de partij over, en zal mee de onderhandelingen voeren over de formatie.

Op 1 juli wordt België voorzitter van de Europese Unie. Het is de aftredende regering van premier Yves Leterme en minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere (beiden CD&V) die de honneurs mag waarnemen.

Op 8 juli brengt De Wever verslag uit bij de koning. Nadat hij van zijn opdracht is ontheven, geeft hij een persconferentie. "Ik had graag meer convergenties gevonden, maar je moet in enkele weken tijd geen mirakels verwachten", zegt hij. De Wever heeft de koning gevraagd om een "nieuw initiatief" te nemen. Over de partijen die deel kunnen of moeten uitmaken van een nieuwe regering, spreekt de ex-informateur zich niet uit.

Later op de avond duidt koning Albert II PS-voorzitter Elio Di Rupo aan als "preformateur". Het Belgische politieke woordenboek is opnieuw een term rijker.

Elio Di Rupo kondigt aan dat hij met alle "democratische" partijen wil onderhandelen. Hij zal zijn opdracht ook in nauw overleg met De Wever uitvoeren, zo zegt hij.

Op 20 juli brengt Di Rupo voor de eerste keer een verslag uit bij de koning (foto). In een mededeling zegt hij dat hij voortaan op twee sporen zal voortwerken. Eerst moet er klaarheid komen over het communautaire deel, dat het speerpunt wordt van de preformatie. Daarvoor zal hij met 7 partijen voort onderhandelen om een tweederdemeerderheid te bereiken. Het gaat om Groen!, Ecolo, de PS, het CDH, de N-VA, CD&V, de SP.A.

Pas als over het communautaire een akkoord bestaat, volgen de eigenlijke regeringsonderhandelingen, zo luidt de mededeling verder.

De onderhandelingen verlopen echter niet zo vlot als vooraf verhoopt. Omdat de sfeer tussen de onderhandelaars verzuurt, stuurt Di Rupo iedereen op vakantie. De "semaine familiale" moet de onderhandelaars wat ademruimte geven.

Na de rustpauze voert Di Rupo het tempo op. De deadline komt steeds dichterbij en gesprekken met Vlamingen en Franstaligen apart moeten soelaas brengen. Op 12 augustus zitten de onderhandelaars voor het eerst in 2 weken opnieuw samen.

Toch is de sfeer achteraf pessimistisch. Volgens de N-VA en CD&V ligt er te weinig op tafel en Joëlle Milquet (CDH) wordt met de vinger gewezen. In de daaropvolgende dagen wordt nog naarstig gezocht naar een kaderakkoord, maar dat komt er uiteindelijk niet.

De bom barst wanneer de Vlamingen op 18 augustus de hele financieringswet in vraag stellen. De Franstaligen zijn bang dat dat zou leiden tot een verarming van Wallonië en Brussel en gaan niet akkoord. Een nieuw bezoek aan de koning is onvermijdelijk.

Na de "semaine familiale" is het aan de koning om voor afkoeling te zorgen. Hij vraagt Di Rupo om voort te onderhandelen, maar bouwt wel eerst een rustpauze in. Alle partijvoorzitters komen op de thee op het paleis en pas daarna, op 21 augustus, beginnen de onderhandelingen opnieuw.

Er komt een principeakkoord over de financieringswet, maar alles loopt uiteindelijk vast op Brussel. De Franstaligen eisen 500 miljoen euro extra, de Vlamingen willen een deel van dat bedrag laten afhangen van het welslagen van de hervorming van de financieringswet.

Zondag 29 augustus volgt een laatste marathonvergadering, maar na 10 uur gaan de onderhandelaars om 3.30 uur 's ochtends zonder akkoord uit elkaar.

"Waar is het vertrouwen? Het is op", zijn de kranten pessimistisch. Niemand gelooft nog in een goede afloop en toch vraagt de koning aan Di Rupo om voort te doen. Di Rupo aanvaardt de opdracht, maar laat het niet na om uit te halen naar de N-VA en CD&V. "Een akkoord is mogelijk, als iedereen redelijk is."

In de daaropvolgende dagen wordt duidelijk dat de formatiegesprekken op sterven na dood zijn. De Vlamingen vragen nog dat er dingen op papier worden gezet, de N-VA pleit ervoor om eerst apart te onderhandelen met de PS, maar het zijn niet meer dan de laatste stuiptrekkingen om de formatie te rekken.

Vrijdag 3 september om 16 uur geven de onderhandelaars er de brui aan. De chauffeur van Di Rupo heeft intussen geen gps meer nodig om het paleis te vinden.

Een maand na het stranden van de preformatie begraaft de N-VA de onderhandelingsformule met de 7 partijen definitief. In die maand keek iedereen vooral de kat uit de boom. Eerst had de koning twee bemiddelaars aangesteld: Kamervoorzitter André Flahaut (PS) en Danny Pieters (N-VA), voorzitter van de Senaat. "Het olijke duo"worden ze genoemd. Pieters en Flahaut ontvangen de partijvoorzitters en brengen nadien de tenoren Di Rupo en De Wever nog eens samen om over  de hete hangijzers te praten.

Zonder veel resultaat echter. "Om de 12 principes van de financieringswet uit te diepen", of gewoon om nog wat tijd te kopen, wordt er een highlevelgroep opgericht. Jan Jambon (N-VA) en Jean-Claude Marcourt (PS) leiden de dans. Maar ook die werkgroep vindt geen akkoord over de vraag naar fiscale autonomie aan Vlaamse zijde. De werkgroep staakt haar werk en brengt verslag uit bij de koninklijke bemiddelaars. Die tonen het verslag aan de voorzitters van de verschillende partijen. Vrijdagavond 1 oktober zitten de 7 partijvoorzitters voor het laatst bijeen.

Twee dagen later, op 3 oktober, komt de N-VA met een ultimatum aan de Franstalige partijen. Snel wordt duidelijk dat het lot van de onderhandelingsronde met zeven partijen bezegeld is. Maandag 4 oktober trekt De Wever er de stekker uit: "De teller moet weer op nul".

Nadat is gebleken dat de onderhandelingen in de huidige vorm geen resultaat meer konden opleveren, is de koning voor de zoveelste keer aan zet. Hij aanvaardt het ontslag van het bemiddelaarsduo en legt het initiatief opnieuw bij Bart De Wever en de N-VA. Een nieuwe politieke "benoeming" ziet het levenslicht: De Wever mag zich voortaan koninklijk verduidelijker noemen. Hij krijgt een verduidelijkingsopdracht en moet tegen 18 oktober met iets concreets naar het paleis kunnen trekken. Dan moet blijken of het nog zin heeft om verder te gaan, of niet.

De sfeer verbetert er in elk geval niet op. Dat in Wallonië met het ergste scenario rekening wordt gehouden, blijkt uit een gesprek met Di Rupo in de Franstalige pers, waarin hij het openlijk over een Franstalige Belgische staat zonder Vlaanderen heeft. Bovendien steekt ook BHV weer de kop op bij de start van het parlementaire jaar. "Na 18 oktober sluiten we niet uit dat we opnieuw de parlementaire kaart trekken voor de splitsing van BHV", klinkt het bij de N-VA.

Op zondag 17 oktober stuurt De Wever een zelf uitgewerkt voorstel de politieke wereld in en ook de pers krijgt het document toegestuurd. Op maandagmiddag 18 oktober verwacht hij een antwoord van de andere partijen, maar zo lang moet hij niet wachten. De PS reageert bliksemsnel, ongehoord snel volgens de N-VA. De nota-De Wever bevat enkele "inspirerende" dingen, klinkt het bij de Franstalige socialisten, maar over het geheel zijn ze bij de PS niet tevreden. Snel volgen ook het CDH en Ecolo in de afwijzing van het "onevenwichtige" voorstel. De Vlaamse partijen reageren ontgoocheld.

Na het mislukken van de verduidelijkingsopdracht van De Wever houdt de koning opnieuw een rondje consultaties. Op 21 oktober wordt een bemiddelingsopdracht voor Johan Vande Lanotte (SP.A) uit de koninklijke hoed getoverd, tegen de zin van de N-VA. De partij reageert ontstemd op de aanstelling, omdat ze niet door het Paleis over die beslissing was geconsulteerd. De N-VA stelt zich ook vragen bij het aanhouden van de formule van zeven partijen. De Vlaams-nationalisten hadden al een paar keer laten uitschijnen de liberalen in het bad te willen trekken.

Maar de liberalen komen vooralsnog niet in het stuk voor. De Nationale Bank en het Planbureau krijgen wel een hoofdrol toebedeeld. Ze moeten de financieringsmodellen van de verschillende partijen becijferen om de oeverloze discussies erover uit de wereld te helpen.

In de tussentijd houden de Vlaamse partijen een klein steekspel over Brussel-Halle-Vilvoorde. De N-VA wilde aanvankelijk het wetsvoorstel over de splitsing van BHV opnieuw op de agenda van de Kamer brengen, maar ziet daar uiteindelijk toch van af. De andere Vlaamse partijen aan de onderhandelingstafel hadden al laten verstaan dat ze niet zouden instemmen met de hoogdringendheid van het wetsvoorstel.

Terug naar de bemiddelingsopdracht van Vande Lanotte. Op 15 november krijgen de verschillende partijen de berekening van hun financieringsmodel door de Nationale Bank en het Planbureau voorgeschoteld. Ook een groep van zes experts houdt de berekeningen nog eens tegen het licht.

Op basis van de modellen van de verschillende partijen werkt Vande Lanotte een compromisvoorstel voor een hervorming van de financieringswet uit. Op 24 november laten alle partijen verstaan dat ze op basis van die tekst opnieuw willen onderhandelen. Alle partijen hebben wel een lijstje amendementen klaar.

Op 25 november gaan de partijen voor het eerst sinds lang opnieuw rond de tafel zitten, zij het nog per taalgroep. Voorlopig wordt er enkel over de financieringswet gepraat. Voor andere hete hangijzers, zoals BHV, is het nog veel te vroeg. Vande Lanotte wil enkele weken pendelen tussen de verschillende taalgroepen. Na twee tot drie weken wil hij uitzicht op een akkoord over de financieringswet hebben.

De oorspronkelijke nota van Vande Lanotte over de financieringswet zal in de volgende weken enkele nieuwe versies krijgen. Niemand verwierp de eerste tekst, maar alle partijen benadrukken dat de tekst zeker voor aanpassing vatbaar moet zijn. Bestuderen, becijferen, amenderen, luidt de mantra.

Iedereen benadrukt wel de eigen constructieve opstelling. De tackle van Vlaams minister-president Kris Peeters (CD&V) wordt dan ook niet in dank afgenomen, ook niet in zijn eigen partij. Voorzitter Beke heeft het over een persoonlijke mening van Peeters, die gezegd had dat de nota van Vande Lanotte kwalijke gevolgen zou hebben voor Vlaanderen.

De gesprekken per taalgroep gaan intussen voort. Op 1 december doen het CDH en de PS een "geste": Di Rupo wil onderhandelen over een fiscale autonomie die kan gaan tot 14 miljard euro. De PS-voorzitter is ineens ook bijzonder optimistisch: "Over twee weken kan de formatie starten." De N-VA wil nog niet meteen ten gronde reageren en wil het Franstalige voorstel beoordelen op drie parameters: de impact ervan, de graad van responsabilisering en de hefboomfunctie.

Na twee weken onderhandelen per taalgroep wil bemiddelaar Vande Lanotte het gaspedaal induwen. In de week van 6 december wil hij knopen doorhakken. Ook SP.A-voorzitster Caroline Gennez zegt dat alle elementen op tafel liggen.

Maar het is nota bene een partijgenoot die Vande Lanotte in een bijzonder lastig parket brengt. Nadat hij eerder openlijk in de trein over de onderhandelingen zat te telefoneren (met de N-VA-woordvoerder die meeluisterde), komt Frank Vandenbroucke een tweede keer in opspraak nadat een mail van hem is uitgelekt.

In de mail becommentarieert Vandenbroucke het nieuwe model dat Vande Lanotte inmiddels heeft uitgewerkt, op basis van de recente Franstalige "gestes". Dat Vandenbroucke de nieuwe tekst al in handen had, lang voor de andere partijen de inhoud ervan kenden, komt hard aan bij de N-VA. Het oh zo fragiele vertrouwen tussen de N-VA en de SP.A krijgt een nieuwe flinke deuk, maar weglopen van de onderhandelingstafel doet voorlopig niemand.

Enkele dagen later worden de onderhandelingen wel tijdelijk stopgezet. Niet om politieke redenen echter. De moeder van bemiddelaar Vande Lanotte is ernstig ziek geworden.

Vande Lanotte onderbreekt de onderhandelingen en vertrekt spoorslags naar het ziekenhuis, Bart De Wever leest een verklaring voor in naam van de Vlaamse partijvoorzitters (die dan bijeen zijn) en kondigt aan dat er enkele dagen niet onderhandeld zal worden.

Op die manier brengt de ziekte van Vande Lanottes moeder een rustpunt in de zoveelste woelige periode. De noodgedwongen pauze in de onderhandelingen stelt de partijen evenwel niet in staat om in elkaars richting op te schuiven. Erger nog: de nota die Vande Lanotte moeizaam in mekaar had geknutseld, wordt afgeschoten door CD&V en de N-VA. Die willen op basis van deze tekst de onderhandelingen niet voortzetten en eisen vooraf veranderingen aan de tekst.

Johan Vande Lanotte dient een eerste keer zijn ontslag in, maar dat wordt door de koning in beraad gehouden. De koning kan Vande Lanotte overtuigen om toch verder te doen, deze keer in nauwe samenwerking met Bart De Wever en Elio Di Rupo.

Het zogenoemde triumviraat probeert de onderhandelingen een nieuwe schwung te geven met het principe "less is more":  de overheveling van bevoegdheden beperken tot enkele domeinen, maar daar dan ten gronde hervormingen door te voeren. Ook deze piste blijkt al snel een dood spoor te zijn.

De nationale betoging van zondag 23 januari, tegen het politieke immobilisme, voert de druk wat op. De betoging is met 35.000 mensen een succes, maar de politici zijn niet onder de indruk. Zowel de N-VA als de PS benadrukken dat ze niks overhaast willen doen.

Intussen voelt koninklijk bemiddelaar Vande Lanotte wel dat het "momentum" bijna weg is. Als er niet snel een doorbraak komt, wordt het niks. De Franstaligen hadden gevraagd dat de Vlaamse partijen nu een voorstel op tafel leggen, maar wanneer er bij de Vlaamse onderhandelaars geen eensgezindheid is over een voorstel over de gezondheidszorg in Brussel, barst de bom.